Rotterdam masterplan (with Ignas Kalinauskas)

The Bold Line betreft de radicale structurering van de Sint-Jacobsplaats, een ongedefinieerde zone nabij het Hofplein in het centrum van Rotterdam. Hoofdingreep is de plaatsing van een grootschalig lineair element, de vijfhonderd meter lange Supersized Inhabitable Urban Pergola, die een vooruitstrevende en provocerende combinatie van natuur, landschap, architectuur en infrastructuur vormt. Met het krachtige, onconventionele karakter van het element nemen de ontwerpers afstand van gangbare stedenbouwkundige strategieën, die vaak vooral voortborduren op de bestaande typologische morfologie.


Urban Healthy Lifestyle

Het plangebied begint ten noorden van de markt op de Binnenrotte en loopt tot aan het Minimall-gebouw (het voormalige station Hofplein). Door de introductie van een veelzijdig te programmeren en beleven structuur die nieuwe functionele en sociale mogelijkheden biedt, is het project ontworpen als katalysator voor stedelijke activiteit en leefbaarheid, waarbij is uitgegaan van het thema Urban Healthy Lifestyle. Het Hofbogen-project aan de noordzijde is reeds in ontwikkeling en manifesteert zich na realisatie als een groene lijn door de stad, vergelijkbaar met het High Line-project in New York. The Bold Line verlengt deze groene lijn tot aan de markt op de Binnenrotte. Daarmee volgt het element de gang van de voorheen verhoogde, nu ondergrondse spoorlijn én die van veenrivier de Rotte, die in vroeger tijden langs dit traject de stad binnenstroomde. De Urban Pergola accentueert daarmee deels vergane historische structuren en verbindingen. De verbindende ingreep geeft daarnaast demarkt zijn historische waarde als belangrijke stadskern terug.


The Bold Line heeft het karakter van een experimentele, driedimensionale boulevard die als een netwerk van publieke openluchtroutes in de vorm van paden, (rol)trappen, hellingen en pleinen door de Supersized Pergola meandert. De interventie toont zich daarnaast als hybride schakeling van individuele programmeringen, die elkaar aanvullen en versterken. Binnen het thema Urban Healthy Lifestyle valt bijvoorbeeld te denken aan urban agriculture, winkels met organische producten, eco-educatie, sportfaciliteiten, een spa, aquapark et cetera. Ook is een groot multifunctioneel podium opgenomen. De Pergola kadert het meest intensieve deel van het programma af, maar doet dit door zijn open en poreuze structuur op een speelse wijze die vele vormen van inen externe interactie faciliteert. Zo nu en dan steken er volumes uit, ‘appendages’ genaamd, die net als de doorgaanbare structuur sterk bijdragen aan de verweving van het element met het omliggend stedelijk weefsel.


Vier deelgebieden

Samen met de weg Pompenburg verdeelt de Pergola het plangebied in vier deelgebieden die ieder zijn ingericht gerelateerd aan de specifieke eigenschappen van de aangrenzende stedelijke context. Zij hebben zo ieder een uniek karakter en kennen elk een andere functionaliteit met specifiek grondgebruik en uiteenlopende duurzaamheidscapaciteiten. De deelgebieden vervlechten zich door en onder de Urban Pergola.


Aansluitend op de groene lijn van de Hofbogen en de programmering van de Pergola aldaar, is aan de noordoostzijde een grootschalige intensieve productie van groente en fruit in experimentele kassen gesitueerd. De kassen zijn goed zichtbaar en stimuleren op verschillende schaalniveaus interactie; met direct omwonenden, met andere stadsbewoners, toeristen en gebruikers van de Pergola. Zo kunnen marktlieden hier hun koopwaar inslaan of kan het biologisch restaurant in de Pergola betrokken zijn bij het produceren van zijn eigen ingrediënten. De overtollige warmte in de kassen wordt opgeslagen en doelmatig hergebruikt in andere publieke en private functies binnen de Pergola.


Kantoren domineren de horizon aan de noordwestzijde van het gebied. Een strak vormgegeven, grootschalige waterpartij fungeert hier als natuurlijke overgang: het water weerspiegelt de kantoortorens en vormt hier zo een formeel podium voor, terwijl het tevens een verzachtend en verbindend element constitueert. Het verschil in temperatuur tussen water en land is bruikbaar voor de duurzame pre-klimatisering van ventilatielucht in de

Pergola.


Aan de zuidoostkant bevindt zich woningbouw met daarvoor wat bomen en een speelgelegenheid voor kinderen. De ontwerpers hebben de kalme en intieme sfeer hiervan aangegrepen voor de aanleg van een dichtbegroeid bosdomein dat zich in beleving niet laat vergelijken met gangbare stadsparken. Het bosdomein verrijkt de biodiversiteit, reguleert de luchtvochtigheid, heeft een positieve uitwerking op de stedelijke akoestiek en verlaagt ’s zomers plaatselijk de temperatuur. Als brug naar de winkels van het centrum transformeert de bestaande parkeerplaats aande zuidwestkant tot winkelzone, vormgegeven als houten dek geflankeerd door shops, boetieks en horeca. Het dek genereert een permanente sociale interactie en brengt een aangename dynamiek teweeg.


Parti

Zowel op stedenbouwkundig als architectonisch niveau kenmerkt The Bold Line zich door een vanzelfsprekend samengaan van homogeniteit en diversiteit. Bij eerste benadering toont de Urban Pergola zich als één monumentaal lineair volume dat tevens verschillende stedelijke atmosferen en nuances teweegbrengt. Bij nadere verkenning laat de monolithische structuur zich kennen als een charmante, sequentieel georganiseerde syllabus van heterogene elementen op kleinere schaal, die bovendien op vanzelfsprekende wijze zijn verbonden met de directe omgeving.

Alle programmaonderdelen zijn met eigen morfologie, karakter en identiteit ondergebracht in één container. De basisstructuur van de Pergola, de routes erdoorheen en de uiteenlopende programmaonderdelen kennen een ander flexibiliteitsniveau. De schil met een ritmiek van stalen portalen vormt de ruggengraat en is het meest elementair. De verkeers- en transportelementen als trappen, hellingen en platforms zijn semi-flexibel; routes blijven bestaan maar zijn desgewenst anders in te delen. De programmatische volumes zijn bij veranderend gebruik en veranderende wensen nog eenvoudiger aan te passen of vervangen.


Groenelementen zijn het meest flexibel te plaatsen en vormen een essentieel tegenwicht voor verdichting binnen de stedelijke omgeving. De opzet van The Bold Line is zo verwant aan de ideeën van Bernard Tschumi over ‘vector’ en ‘envelop’ en over ‘space’, ‘event’ en ‘movement’.

The Bold Line kenmerkt zich door onverwachte combinaties tussen stad, architectuur, landschap, programmering en gebruikers. De langgerekte organisatie promoot een complexiteit waarvoor Van den Heuvel en Kalinauskas een strategie hebben ontwikkeld gericht op eenheid in verscheidenheid. Het plan zet in op optimale wisselwerking en kruisbestuiving, echter zonder concessies te doen aan de onafhankelijkheid van de specifieke invullingen. Op een scherpe, doelmatige manier vormt het project zo een geslaagde combinatie van de door de gemeente Rotterdam gewenste verdichting, vergroening en functiemenging op deze locatie.